Fróðleiksmolar

Í sumum klettafjörum og fuglabjörgum vex skarfakál en það var gjarnan tínt til matar í gamla daga.

Óskabirnir eru fjórtánfætlur (krabbategund) sem lifa sem lýs á þorski. Sagt er að hægt sé að óska sér hvers sem er, ef lifandi óskabjörn er látinn öfugur undir tunguræturnar þar sem hann bítur sig fastan.

Stundum er sagt að lesa megi framtíðina út úr hljóði hrossagauksins á vorin. Fer það þá eftir því úr hvaða átt maður heyrir fyrst í honum hverju hann spáir.

Þeir fuglar sem halda sig á sama svæði allt árið um kring eru kallaðir staðfuglar en farfuglar þeir fuglar sem fara til hlýrri landa á veturna.

Krían er farfugl og er sögð fljúga lengra farflug en nokkur annar fugl. Hún flýgur milli heimskautanna tvisvar sinnum á ári, en vegalengdin á milli þeirra er nærri 20.000 kílómetrar.

Einn fagran laugardag seint í maí, bauð Assa Kára að koma með sér og fjölskyldu sinni í bíltúr út á Gáseyri. Gáseyri er lág sandeyri rétt fyrir norðan Akureyri. Meðfram eyrinni hefur myndast skemmtileg sandfjara sem gaman er að leika sér í. Fjölskylda Össu hafði dálæti á þessum stað og fór þangað gjarnan á góðviðrisdögum. Assa var reyndar ekki óvön því að leika sér í fjörum, því það gerðu hún og vinir hennar í Vestmannaeyjum oft. Fjöruferðir voru hins vegar nýjar fyrir Kára.

Fuglalífið
Þegar bíllinn nam staðar í brekkunni fyrir ofan Gáseyri þaut Hilmar, yngri bróðir Össu, niður í fjöruna og byrjaði að fleyta kerlingar. Hann var nýlega kominn upp á lag með þá list og fannst það hin besta skemmtun.

Vaðfuglar sem voru á vappi í fjörunni í ætisleit, flugu upp þegar krakkarnir komu blaðskellandi. Þar mátti sjá nokkra tjalda með sína löngu rauðu fætur, hóp af sendlingum og gott ef þarna var ekki lóuþræll sem hóf sig til flugs. Úti á firðinum skammt frá landi mátti sjá hóp af æðarfuglum í tilhugalífinu svamla um og lengra frá landi syntu fýlar á sjónum.

Gargið í fuglunum fékk Össu til að minnast bjargfuglanna sem hún var vön að sjá og heyra í þegar hún bjó í Vestmannaeyjum. Á þessum tíma árs var svartfuglinn í Eyjum að setjast upp í björgin til hreiðurgerðar og uppáhaldið hennar, lundinn, var einnig sestur upp. Hún var strax farin að hlakka til ágústmánaðar, því þá færi hún í heimsókn til Eyja til að taka þátt í pysjutímanum.

Hið smáa líf
Assa var rifin upp úr þessum hugleiðingum þegar allt í einu glumdi við hræðsluöskur frá Hilmari bróður hennar. Kári og Assa þustu til hans, vissu ekki hvað hefði komið fyrir hann. Hann stóð bara þarna og starði niður í sandinn fölur af hræðslu. Þau Kári og Assa gátu ekki annað en skellt upp úr. Þarna niðri í sandinum glitti í stóran trjónukrabba, hálffalinn í þara á stórum steini. Þetta var í fyrsta skipti sem Hilmar sá slíka skepnu, svo ekki var skrýtið að honum væri brugðið. Krakkarnir skoðuðu krabbann í krók og kring en ekki var laust við að Hilmar væri enn hálf smeykur við hann.

Þegar betur var að gáð, kom ýmislegt fleira í ljós þarna í þarahrúgunni. Marflær, fjöruflær og fleiri smádýr forðuðu sér milli steina. Á sumum steinum mátti einnig sjá bæði kræklinga og hrúðurkarla.

Fjörunytjar
Assa svipaðist um hvort hún sæi nokkuð söl innan um þarann, þó hún vissi innst inni að svo myndi ekki vera. Pabbi hafði sagt henni að hún fyndist ekki á þessum stað. Hún hafði vanist að borða söl þegar hún bjó í Eyjum og fannst hún hið mesta sælgæti. Amma hennar í Eyjum fór alltaf til sölva og í fyrra þegar Assa var þar í heimsókn fékk hún að fara með henni. Þegar hún fór aftur norður fékk hún að taka með sér stóran poka af söl. Hún komst þó fljótlega að því að jafnaldrarnir á Akureyri voru ekki vanir slíku hnossgæti. Sumir þeirra töldu hana jafnvel hálf furðulega að leggja sér slíkt til munns.

Þannig leið dagurinn hjá þeim Össu, Kára og Hilmari. Nóg var að skoða í fjörunni og sjálfsagt hefðu þau getað verið þarna að leika sér allan daginn. En um fjögurleytið sagði mamma að nú væri kominn tími til að halda heim. Þetta hafði verið eftirminnilegur dagur. Þrátt fyrir hræðsluna fyrr um daginn hafði Hilmar tínt í poka ýmislegt smálegt sem hann fann í sandinum. Þar mátti sjá ýmsa skrýtna steina, skeljar, fjaðrir, krossfisk og fleira. Það yrði gaman að skoða það allt seinna þegar heim væri komið.

Málshættir og orðtök

Hver fugl syngur með sínu nefi.

Oft má fugl til einskis kafa.

Á fitjum má fugl kenna.

Illt er að fljúga fjaðralaus.

Hæfir kjafti skörðug skel.

Það er vandsiglt milli skers og báru.

... eitthvað ber upp á fjörur einhvers ...

... að finna einhvern í fjöru ...

... að vera á flæðiskeri staddur ...

... einhver hefir marga fjöruna sopið ...

... að renna út í sandinn ...